Δημοκρατία (graphic novel), Αλέκος Παπαδάτος, Ίκαρος 2015

9789605720728-1000-1126077
Τα κόμικς σε γενικές γραμμές παραπέμπουν σε πιο εύπεπτα αναγνώσματα. Μέχρι πριν κάποια χρόνια δύσκολα θα παρέπεμπαν σε λογοτεχνία. Η αλήθεια είναι πως ένα μυθιστόρημα αποδοσμένο σε εικόνες, αν είναι αξιόλογο, ταιριάζει θαυμάσια στην εποχή μας και τους εντατικούς της ρυθμούς που θέλει την ανάγνωση να υποχωρεί και την εικόνα μετά λεζάντας να θριαμβεύει. Όπως και να έχει, η δουλειά των Αλέκου Παπαδάτου, Αβραάμ Κάοουα και Annie Di Donna, το graphic novel Δημοκρατία, απερίφραστα ανήκει στη λογοτεχνία και μάλιστα αποτελεί αξιόλογο δείγμα της.

Δεν είναι το πρώτο του είδους. Έχει προηγηθεί το Logicomix του Απόστολου Δοξιάδη, στο οποίο συμμετείχε ο Παπαδάτος αντλώντας προφανώς πολύτιμη εμπειρία. Παλιότερα δε Οι Δραπέτες της Σκακιέρας του Ευγένιου Τριβιζά, μολονότι για παιδιά (και όχι μόνο), είχε θέσει ήδη αρκετά ψηλά τον πήχη. Και τώρα η Δημοκρατία, άξιος συνεχιστής στα καθ’ημάς μιας παράδοσης που έχει αρχίσει να διαφαίνεται.

Η ιδέα να μιλήσει κανείς για τη γένεση της δημοκρατίας και τον Κλεισθένη ακούγεται εν πρώτοις κάπως απλή και παρωχημένη, και αυτά ακριβώς είναι που αυξάνουν τις δυσκολίες του εγχειρήματος. Οι δημιουργοί έχοντας προφανώς υπόψη τους τα εμπόδια φρόντισαν να τα υπερβούν παρουσιάζοντάς μας ένα έργο εξαιρετικά επίκαιρο και διόλου απλοϊκό.
Η ενηλικίωση ενός νεαρού Αθηναίου στα χρόνια του Κλεισθένη συμπίπτει με την ενηλικίωση του πολιτεύματος στην αρχαία Αθήνα. Έξοχος παραλληλισμός που δουλεύει θαυμάσια στην υλοποίησή του πετυχαίνοντας δύο πράγματα: αφενός ο αναγνώστης παρακολουθεί την πορεία του ατόμου προς την ωρίμανση με όσα εμπόδια και παλινδρομήσεις αυτό συνεπάγεται, κάτι που τον αφορά προσωπικά και άμεσα. Αφετέρου βλέπουμε το ακριβές αντίστοιχο αυτής της ατομικής πορείας να προβάλλεται στο πολίτευμα κατά τρόπο ώστε να διαφανεί ότι το άτομο έχει τις δικές του ευθύνες στην ωρίμανση του πολιτεύματος.

Πολλά άτομα συνιστούν μια κοινωνία που παρά τις διαφοροποιήσεις των μελών της, η κοινή τους συνισταμένη είναι αυτή που τελικά θα μορφοποιήσει το πολίτευμα. Από την άλλη πλευρά καταδεικνύεται πως και ο κάθε μεμονωμένος πολίτης, όπως ο μυθιστορηματικός Λέανδρος, εξαρτά την ενηλικίωσή του ακριβώς από την μεγαλύτερη ή μικρότερη ωριμότητα του πολιτεύματος. Μπορεί η αλληλεπίδραση ατόμου –πολιτεύματος να φαντάζει σαν σχολική έκθεση ιδεών, ωστόσο είναι τόσο προσεκτικά χτισμένη μέσα από το σενάριο και το κείμενο του βιβλίου, που ωθεί τον αναγνώστη να την ξαναανακαλύψει, αυτή τη φορά με την ομορφιά που αξίζει στην ιδέα.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο ευφυείς ατάκες και βαθύτερες σκέψεις με τις οποίες είναι διανθισμένο το graphic novel, αποκτούν βαρύτητα λόγω της αναγκαστικής επιγραμματικότητάς τους. Σε ένα κόμικ δεν χωρούν πολλά λόγια, συνεπώς όσα θα ειπωθούν πρέπει να είναι μεστά και να κινητοποιούν άμεσα τον αναγνώστη. «Δεν φοράνε μάσκες μόνο οι ηθοποιοί. Εκείνοι καλύπτουν τα πρόσωπά τους για να δούμε καλύτερα ποιοι είναι. Εμείς τα καλύπτουμε για να κρυφτούμε». Αλλού, «Εμείς επευφημούμε όταν μας το ζητούν, εμείς πολεμάμε όταν μας το ζητούν, κι αυτοί μόνο ζητούν». Οι εικόνες και η πλοκή συμπληρώνουν τα υπόλοιπα, πλην όμως ο λόγος, αν και περιορισμένος λόγω του είδους του βιβλίου, είναι λόγος εξαιρετικά δουλεμένος και ουσιαστικός.

Επιπλέον δίνεται σταθερά η εντύπωση πως ναι μεν η αμφίεση και τα οικοδομήματα ανήκουν σε μια άλλη εποχή, οι άνθρωποι όμως σκέφτονται και λειτουργούν με τις ίδιες αδυναμίες και παρόμοιους τρόπους όπως οποιοσδήποτε άνθρωπος ανεξαρτήτου χρόνου. Συνεπώς τα πρόσωπα στη Δημοκρατία ακόμα και κάτω από χιτώνες, μας είναι αφόρητα οικεία. Η σχέση φωτός-σκότους ή αν προτιμάται Απολλώνιου και Διονυσιακού πνεύματος, όπως μας το παρουσίασε ευκρινέστατα ο Νίτσε στο Η Γέννηση της Τραγωδίας, όχι μόνο είναι αρκούντως αφομοιωμένη από τους δημιουργούς ώστε να διαπερνά τα λόγια και τις πράξεις των ηρώων, αλλά επιπλέον παρουσιάζεται με ξεκάθαρο όσο και εύσχημο τρόπο σε όνειρο του Λέανδρου. Εκεί η Αθηνά και ο Απόλλωνας συνομιλούν με το Διόνυσο, όλοι τους με τη μορφή σημερινού ανθρώπου παίρνοντας έτσι από το χεράκι τον αναγνώστη και κάνοντας εντελώς κατανοητές τις προθέσεις των δημιουργών. Ο δε εγκιβωτισμός του ονείρου γίνεται με τόση δεξιοτεχνία που ο αναγνώστης δεν προσβάλλεται που του εξηγούν σε τέτοιο πια βαθμό. Ίσα-ίσα απολαμβάνει κιόλας το εύρημα…

Έτσι λοιπόν η αίσθηση που δίνεται και σε ατομικό επίπεδο και σε επίπεδο πολιτεύματος (όπου θίγεται σαφέστατα το θέμα του λαϊκισμού), είναι πως είτε βρισκόμαστε στην αρχαία Ελλάδα των αρχών του 5ου αι. π.Χ. είτε στη σύγχρονη, δεν αλλάζουν και πολλά πράγματα. Παράλληλες σκέψεις, προβλήματα και αντιδράσεις. Με μια δυστυχώς διαφορά. Τότε υπήρξε ένας Κλεισθένης που έπιασε το σφυγμό της εποχής και ήταν αρκετά ικανός ώστε να παρέμβη καταλυτικά. Διαφορετικά, όσο ώριμες και αν ήταν οι περιστάσεις, θα αργούσε πολύ να γεννηθεί η δημοκρατία, ίσως ακόμα και να μην γεννιόταν καθόλου, μιας και οι Πέρσες θα ακύρωναν κάθε κυοφορία της νικώντας στη μάχη του Μαραθώνα.

Ο καταλύτης λοιπόν. Το άριστο άτομο, που με τη διορατικότητα και τις ικανότητές του θα πυροδοτήσει τον μηχανισμό. Ας μην ξύνουμε πληγές σε μια σύγχρονη Ελλάδα όπου η αριστεία καταλήγει ρετσινιά και θεσμοθετείται ως τέτοια. Εξάλλου ανέκαθεν στη χώρα μας οι άριστοι εξοστρακίζονταν. Το μεγάλο στοίχημα παραμένει αν κάποιος τους αποδειχτεί αρκετά εφευρετικός ώστε να παρακάμψει τη δυσκολία και να δράσει ως καταλύτης.

Καταλήγοντας. Άρτια δουλειά η Δημοκρατία. Άρτια πέρα από κάθε προσδοκία. Και στις ιδέες που τη διαποτίζουν, βαθιά αφομοιωμένες, και στις συρραφές τους που δεν φαίνονται διόλου, και στο σεναριακό χειρισμό που δουλεύει άψογα με όρους αφηγηματογραφίας, και στην λογοτεχνική απόδοση σαφώς υποβοηθούμενη από τις καλαίσθητες εικόνες με όρους κόμικ. Ένα πραγματικό λογοτέχνημα που αφήνει ικανοποιημένο τον αναγνώστη που δεν θέλει να χάσει το χρόνο του.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s