Υποταγή, Μισέλ Ουελμπέκ, Εστία 2015

ypotagi-misel
Ένα νέο βιβλίο του Ουελμπέκ δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο. Ο Γάλλος μυθιστοριογράφος μπορεί να έχει κατηγορηθεί για πολλά, σε καμία περίπτωση όμως δεν μας αφήνει να πλήξουμε. Γνωρίζει πάντα πώς να προκαλέσει, όχι τόσο με τους λογοτεχνικούς του χειρισμούς, όσο με το θέμα του και την οπτική του.

Μετά το Ο χάρτης και η Επικράτεια και τα Στοιχειώδη Σωματίδια, επιχειρεί άλλη μια φορά να δώσει λύση στα αδιέξοδα της δυτικής κοινωνίας, πιάνοντας το σφυγμό και τολμώντας στα πλαίσια της πολιτικής φαντασίας να πλάσει σενάρια που εν πολλοίς σοκάρουν. Στην Υποταγή μάλιστα συγχρονίστηκε εξαιρετικά με την επικαιρότητα μιλώντας για την εισβολή του Ισλάμ στη Δύση. Μονάχα που η ευρηματικότητα του πολυσχιδούς Γάλλου είναι απείρως πιο εξελιγμένη από τη μονολιθική και πρωτόγονη βία της ακραίας πτέρυγας του Ισλάμ, όπως δείχνουν οι πρόσφατες σφαγές στο Παρίσι.

Ο Ουελμπέκ θέλει στο τελευταίο του αυτό μυθιστόρημα τη Γαλλία εν έτει 2022 να αποκτά εκλεγμένη ισλαμική κυβέρνηση, τις γυναίκες να κλείνονται αδιαμαρτύρητα στο σπίτι, τα πανεπιστήμια και τα σχολεία να παρέχουν αποκλειστικά μουσουλμανική παιδεία και την πολυγαμία να εγκαθιδρύεται ως νόρμα. Ο εξισλαμισμός της Γαλλίας και η υποταγή του ήρωα στο νέο καθεστώς είναι οπωσδήποτε ένα εξαιρετικά προκλητικό σενάριο, αν και ο πολιτικός και ήπιος τρόπος που υλοποιείται είναι πολιτισμένος σε πλήρη αντίθεση με τη βαρβαρότητα που επέδειξαν και επιδεικνύουν οι ακραίοι ισλαμιστές. Είναι πάντως να απορεί κανείς τι είχε ο συγγραφέας να φοβηθεί και εγκατέλειψε προσωρινά το Παρίσι μετά το μακελειό στο Charlie Hebdo, που συμπτωματικά συνέπεσε με την πρώτη ημέρα της κυκλοφορίας του βιβλίου του στη Γαλλία.

Ο ήρωάς του υποτάσσεται πλήρως και εξισλαμίζεται, αν και προσωρινά αναγκάζεται, ακριβώς όπως έκανε και ο συγγραφέας, να κρυφτεί για ένα διάστημα στην επαρχία προκειμένου να αποφύγει τις σφαγές που προηγήθηκαν, άγνωστο από ποιους. Πανεπιστημιακός στη Σορβόνη… IV, ένα δεύτερης διαλογής ίδρυμα, είναι απολύτως αδιάφορος για οτιδήποτε άλλο εκτός από το σεξ και το… φαγητό. Πλήρως απολιτικοποίητος, επιλέγει ακαδημαϊκή καριέρα, αν και το συγγραφικό του έργο είναι περιορισμένο και επιπλέον δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται να το συνεχίσει, αφού εκπλήρωσε το σκοπό του, να χριστεί ακαδημαϊκός.

Οι συνάδελφοί του δεν διαφέρουν και τα αντικείμενα που ασχολούνται είναι, όπως και του ήρωα, εστιασμένες και εμβριθείς μελέτες που δεν μπορούν παρά να αφορούν ένα πολύ μικρό και εξειδικευμένο κοινό. Το πανεπιστήμιο λοιπόν αποστασιοποιημένο από την πραγματικότητα, ένα κλειστό σύστημα που δεν αλληλεπιδρά με τον έξω κόσμο. Ο Ουελμπέκ δεν μας αφήνει καθόλου περιθώρια παρανόησης, όταν επιπλέον ο πρωτοπρόσωπος ήρωάς του μας κάνει σαφές ευθύς εξαρχής πως ήθελε να αράξει, για αυτό και έγινε καθηγητής πανεπιστημίου.

Και το σημαντικότερο, τα αμφιθέατρα είναι γεμάτα φοιτήτριες, με τις οποίες συντηρεί την ερωτική του ζωή. Όλες δε τις γυναίκες τις αντιμετωπίζει υπό αυτό το πρίσμα. Αυτό δεν αποτελεί βέβαια έκπληξη για βιβλίο του Ουελμπέκ όπου μόνιμα παρελαύνουν σεξομανείς και συναισθηματικά ανάπηροι άρρενες. Το φαγητό είναι το έτερο ενδιαφέρον του ήρωα. Σε όλο το βιβλίο παρελαύνουν περιγραφές εδεσμάτων που παραγγέλνει από διάφορα εστιατόρια ή γεύεται σε σπίτια και δεξιώσεις στο χώρο του πανεπιστημίου. Εμφανώς δίνεται ιδιαίτερη σημασία σε αυτό.

Τρεις λοιπόν οι πυρήνες υπόστασης του ουελμπεκικού ήρωα: η επίφαση ενασχόλησης με την πνευματική ζωή, το σεξ και το φαγητό.

Τα δύο τελευταία αποτελούν τα πραγματικά ενδιαφέροντά του. Το πρώτο του δίνει τη δυνατότητα στα πλαίσια του δυτικού τρόπου ζωής να συντηρεί τα άλλα δύο. Ο δυτικός διανοούμενος έχει χονδροειδώς υποβιβαστεί σε ένα αμιγώς γαστρουπογαστρικό δίποδο δίχως άλλες ουσιαστικές ανησυχίες. Από το σημείο αυτό και μετά είναι θέμα συγκυριών και χρόνου να προβεί στην αποδοχή του μουσουλμανικού τρόπου ζωής. Η μοναξιά που πηγάζει από τη συναισθηματική του αναπηρία παύει στα πλαίσια της πολυγαμίας να αποτελεί πρόβλημα, αφού του δίνεται η δυνατότητα να παντρευτεί δύο ή τρείς γυναίκες με προξενιό, οι οποίες θα τον υπακούν απόλυτα και δεν θα τον παρατούν μιας και δεν απαιτείται για τη συμβίωση αμοιβαίος σεβασμός και χτίσιμο της σχέσης επί ίσοις όροις.

Λύνεται με τον τρόπο αυτό τόσο το θέμα του σεξ, όσο και του φαγητού. Η μεγαλύτερη σύζυγος θα μαγειρεύει εκλεκτά εδέσματα για τον άντρα-αφέντη και η δεκαπεντάρα νεότερη ως φρέσκο κρέας θα χρησιμεύει στο κρεβάτι. Όσο για τυχόν πνευματικές ανησυχίες, αυτές μπορούν να παραμείνουν ως έχουν: εκπόνηση μελετών για το έργο κάποιου παλαιότερου και άσημου συγγραφέα που σε άλλες εποχές επιχειρούσε να δώσει νόημα στη ζωή του με ανάλογους τρόπους… στοχαστικής απομόνωσης και αποδοχής κάποιου θρησκευτικού σχήματος που να βολεύει περισσότερο ή λιγότερο.

Δεν γνωρίζω αν ο Ουελμπέκ προασπίζεται σε κάποιον τουλάχιστον βαθμό όσα λέει ή ειρωνεύεται. Πάντως η κυνική του προσέγγιση αποδομεί σε τέτοιο βάθος τον σύγχρονο πνευματικό άνθρωπο της Δύσης που φαίνεται σχεδόν αυτονόητο ότι, όταν του προσφερθεί μία μεσαιωνική λύση οπισθοδρόμησης θρησκευτικού μάλιστα τύπου, δεν θα διστάσει να αλλαξοπιστήσει. Ναι, ο ήρωας του Ουελμπέκ, μετά από υποτυπώδεις ενδοιασμούς, μετά χαράς εντάσσεται στο νέο σχήμα, που ταιριάζει άριστα, όπως παρουσιάζεται, σε έναν φαλλοκράτη μοναχικό καλοφαγά άνευ ουσιαστικού πνευματικού βάθους. Η Δύση μια ανοχύρωτη πόλη. Με μια πνευματική ελίτ ξοφλημένη και τζούφια.

Η σύλληψη και παρουσίαση μιας τέτοιας προοπτικής είναι τόσο υπεραπλουστευτική, μονοκόματη και χονδροειδής που μόνον ως τραβηγμένο και καυστικό σχόλιο μπορεί να εκληφθεί, σκοπός του οποίου είναι να προκαλέσει και να εγείρει συζητήσεις και θόρυβο. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι ο συγγραφέας ταυτίζεται με τον ήρωά του, μολονότι αυτό δεν μπορεί να ισχύει παρά μόνον σε αυτοβιογραφικά κείμενα. Ο ίδιος ο Ουελμπέκ σε συνέντευξή του δηλώνει πως ελάχιστα στοιχεία της ζωής του υπάρχουν στο κείμενο και αυτά αφορούν το θάνατο του πάτερα του. Στην ίδια συνέντευξη δηλώνει πως η επιλογή μιας τόσο κραυγαλέας επινόησης, όσο η εκλογή ενός Μουσουλμάνου προέδρου το 2022 δεν είναι ρεαλιστική, αλλά απευθύνεται στη μαζική αγορά.

Το είπαμε ήδη εξαρχής: προκαλεί και ό,τι προκαλεί πουλάει. Το ερώτημα είναι αν αφυπνίζει κιόλας τουλάχιστον εγείροντας συζητήσεις. Διότι ναι μεν τα βιβλία του Ουελμπέκ είναι άκρως αντιπαθητικά και χοντροκομμένα, πλην όμως καταφέρνουν να μην μας κάνουνε να βαρεθούμε διυλίζοντας μια αυτοαναφορικότητα που αρχίζει και σταματά εκεί. Πετυχαίνουν, αν μη τι άλλο, να εντάξουν το σύνηθες αφόρητο και εσωστρεφές εγώ σε ένα ευρύ πολιτικό πλαίσιο ερμηνεύοντάς το. Και μάλιστα ένα πλαίσιο που είναι πάντα στα έργα του επίκαιρο.

Ναι, ομολογώ, προτιμώ τον Ουελμπέκ από ένα ακόμα μυθιστόρημα για τον εμφύλιο, ακόμα κι αν δεν βρίσκω σε αυτόν ακριβώς λογοτεχνικές αρετές και εκλέπτυνση σκέψης ή λόγου, ούτε κανενός είδους ποιητικότητα. Βρίσκω όμως κάτι που με αφορά στο παρόν. Και κυρίως που δεν με κάνει να βαριέμαι.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s