Μια προσωπική υπόθεση, Κενζαμπούρο Όε, Καστανιώτης (2010)

9789600335194-200-0453179
Γραμμένο το 1964 το «Μια προσωπική υπόθεση» του Κενζαμπούρο Όε εξακολουθεί να γοητεύει με τη διεισδυτικότητα και την τόλμη του, αν και ο ιάπωνας νομπελίστας μοιάζει να μην είναι αποφασισμένος για το τέλος που θα δώσει και ως εκ τούτου αυτό φαντάζει αδούλευτο και βιαστικό.

Ο ήρωάς του ο Μπερντ, είκοσι επτά ετών, έχει μια αργή και επώδυνη ενηλικίωση που επισπεύδεται από τη γέννηση του δυσμορφικού γιου του. Παραπαίει διαρκώς ανάμεσα σε μια «κανονική» και αναμενόμενη ζωή που προϋποθέτει συναισθηματικά δεσμά με τους γύρω του και στη φυγή προς τον παιδιάστικα άγριο τόπο της Αφρικής, όπου ποθεί και ταυτόχρονα φοβάται να αναμετρηθεί με μια πρωτόγονη και άμεση βία, τη βία των θηρίων. Στην πορεία ανακαλύπτει πως το θηρίο δεν βρίσκεται σε μια άλλη ήπειρο, δεν χρειάζεται να συμβουλευτεί πανάκριβους οδικούς χάρτες για να το συναντήσει. Ξεπηδά από μέσα του και είναι ο γιος του.

Το γεγονός της ακραίας παραμόρφωσης του μωρού που γεννιέται, του μωρού του, επιταχύνει την αναμέτρηση. Ο Μπερντ πρέπει να το αντιμετωπίσει άμεσα. Πρέπει να βρει τρόπο να το βγάλει από τη μέση. Αυτό είναι που τον απειλεί, ένα τέρας που ξεπήδησε από μέσα του, συνεπώς όχι κάτι ξένο και αντίπαλο, αλλά δικό, κατάδικο. Σαρξ εκ σαρκός του. Το προαιώνιο μοτίβο του πατέρα που νιώθει ότι εκθρονίζεται από το γιο του και για αυτό αποπειράται να τον σκοτώσει, είναι παρόν στην ιστορία του Κενζαμπούρο Όε. Δεν έχει πια λόγο ο Μπερντ να ταξιδέψει στη μακρινή Αφρική. Ο αγώνας, που ανάλογα με την έκβασή του, θα τον καταστήσει στα ίδια του τα μάτια δειλό ή γενναίο, βρίσκεται μπροστά του. Εχθρός είναι ο νεογέννητος και τερατόμορφος γιος του.

Για αυτό και όταν η Χιμίκο, η υποψιασμένη ερωμένη του, του προτείνει να πουλήσει το σπίτι της για να πάνε μαζί στη Μαύρη Ήπειρο μόλις επιτέλους πεθάνει το μωρό, εκείνος αποδέχεται αρχικά μεν την πρόταση αλλά δίχως ενθουσιασμό, απλώς και μόνο γιατί είναι δύσκολο να αποδεχθεί πως το όνειρο της ζωής του, το ταξίδι στην Αφρική που τόσο πολύ ποθούσε, έχει καταντήσει άσκοπο. Για τη Χιμίκο όμως είναι μια λύση στο συναισθηματικό αδιέξοδό της. Όταν τελικά ο Μπερντ αρνείται να την ακολουθήσει στο όνειρο της ζωής του που έχει οικειοποιηθεί η ερωμένη του, χωρίζουν.

Ο ρόλος της Χιμίκο είναι σε όλο το βιβλίο καθοριστικός. Προσπαθεί εξίσου με τον Μπέρντ να αυτοπροσδιοριστεί και να αποκτήσει μια πιο στέρεη ταυτότητα, με άλλα λόγια παλεύει και αυτή να ενηλικιωθεί. Ο δρόμος της είναι η ηδονή μέσα από την εναλλαγή εραστών. Για τον Μπερντ δεν είναι μόνο η ερωμένη που τον καθοδηγεί σε κάποιου είδους απελευθέρωση από την απέχθεια που νιώθει για το γυναικείο σώμα και ειδικά για τη μήτρα. Μια μήτρα που τίκτει τη δική του δέσμευση. Είναι ταυτόχρονα και μια μητρική φιγούρα. Μοιάζει κάπως σαν προορισμένη να υπάρχει για να δώσει λύση στα προβλήματα του άντρα, στα πρότυπα μιας γκέισας. Καθόλου παράξενο δεδομένης της ιαπωνικής εθνικότητας του συγγραφέα.
Πάντως ο Κενζαμπούρο Όε δε φοβάται να περιγράψει δίχως κανέναν λυρισμό από ερωτικές σκηνές έως άγριο μεθύσι. Δεν φοβάται ούτε να οδηγήσει τη σκέψη του ήρωά του πολύ μακριά, σε εγκληματικές ενέργειες, προκειμένου να λύσει το ερωτικό του πρόβλημά του. Η ιδέα του να σκοτώσει τη Χιμίκο και να συνουσιαστεί με το πτώμα της, μιας και δεν τα καταφέρνει με το ζωντανό της σώμα, δεν ευοδώνεται, κάτι που μάλλον οφείλεται στην ερωτική διέξοδο που του έδωσε τελικά η γυναίκα με δική της καθοδήγηση και πρωτοβουλία.

Το έγκλημα με τη μεγαλύτερη βαρύτητα πάντως είναι ο φόνος του παιδιού του. Σχεδόν δίχως αναστολές ο ήρωας σε συνεννόηση με το γιατρό του νοσοκομείου λαμβάνει την απόφαση να υποσιτίζεται το νεογνό έως ότου καταλήξει. Δεν είναι όμως αρκετά αποφασισμένος ούτε και για αυτό το φόνο που υποθετικά θα τον λυτρώσει από ο βάρος της ανατροφής ενός παιδιού που μάλλον προέκυψε τυχαία και που επιπλέον γεννήθηκε με σοβαρά προβλήματα υγείας. Το διάστημα της αναμονής του θανάτου του παιδιού του τον οδηγεί σε μια ξέφρενη πορεία τύψεων, αποπροσανατολισμού, βεβιασμένων κινήσεων και παλινδρομήσεων. Η Χιμίκο χρίζεται συνεργός του και οι δυο τους αρνούμενοι να ενηλικιωθούν και να αναλάβουν τις ευθύνες τους, φαντάζονται τους εαυτούς τους ως δραπέτες από μια αφόρητη πραγματικότητα. Εισιτήριο ο θάνατος του παιδιού.

Ο Μπερντ εντελώς απροσδόκητα αλλάζει ρότα και αποφασίζει να σώσει το παιδί και να επιστρέψει στη γυναίκα του. Η Χιμίκο συνεχίζει μόνη της την «ανήλικη» ζωή της. Ο ήρωας καταξιώνεται από τον οικογενειακό του περίγυρο, ολοκληρώνεται ως άνθρωπος και παύει να μοιάζει με ατελές πλάσμα με μορφή πουλιού, γι’ αυτό και ο «φτασμένος» πεθερός και μέντοράς του δεν τον αποκαλεί ξανά με αυτό το παρατσούκλι.

Και αυτοί ζήσανε καλά και εμείς καλύτερα.

Τι να υποθέσει ο αναγνώστης για αυτό το ξαφνικό και αταίριαστο τέλος; Ένα τέλος που δεν απορρέει ομαλά ούτε πείθει με τη φυσικότητά του. Η απότομη μεταστροφή του ήρωα συντελείται σε λίγες γραμμές και επ’ ουδενί δεν αιτιολογείται. Ούτε μπορεί κανείς να πει πως οφείλεται σε αδεξιότητα του συγγραφέα. Σε όλο το υπόλοιπο βιβλίο οι χειρισμοί του είναι θαυμάσιοι. Τα κεντρικά πρόσωπα σκιαγραφούνται σε βάθος και με εξαιρετική τόλμη. Δεν χρειάζεται να διαβάσει κανείς το βιογραφικό του για να καταλάβει πως πρόκειται για έναν ικανότατο συγγραφέα. Έναν συγγραφέα που δεν γίνεται να φερθεί τόσο αδέξια στο τέλος.

Του ασκήθηκε πίεση από τον εκδοτικό για να είναι το έργο πιο εύπεπτο; Επιδίωξε με αυτόν τον τρόπο να χαϊδέψει τα αυτιά του καθώς πρέπει αναγνώστη αποφεύγοντας να τον σοκάρει; Μήπως δεν θέλησε ο ίδιος να είναι ειλικρινής γιατί δεν το άντεχε;

Δεν θα φτάσω να πω ότι το «Μια προσωπική υπόθεση» με απογοήτευσε. Πάει σε τόσο βάθος και με τέτοια σκληρότητα όσο και ενάργεια, που είναι δύσκολο να το απορρίψει κανείς. Μπορώ όμως να πω ότι αυτό το βιβλίο θα μείνει για μένα «κλειδωμένο». Ένα μυστήριο που αδυνατώ να διαλευκάνω.

Σαν να μην ολοκλήρωσα ποτέ την ανάγνωσή του.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s